Ośrodek Szkolno - Wychowawczy nr 2 im. Janusza Korczaka

2020/2021

Szkoła Promująca Zdrowie

Szkoła Podstawowa w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym nr 2

w Elblągu 

Podstawą tworzenia Szkoły Promującej Zdrowie jest koncepcja promocji zdrowia i wykorzystywane w niej specyficzne podejścia. Poznanie i zrozumienie tej koncepcji jest niezbędne dla wdrażania i rozwoju SzPZ. 

Promocja zdrowia jest nową, rozwijaną na świecie od lat 80. XX w., strategią działań dla umocnienia zdrowia ludzi – jednostek i społeczności. W 1986 r. w Karcie Ottawskiej Promocji Zdrowia – podstawowym doku­mencie w tej dziedzinie – promocję zdrowia zdefiniowano jako proces umożliwiający ludziom zwiększe­nie kontroli nad własnym zdrowiem i jego poprawę. Najbliższe tej definicji jest nieco zmodyfikowane znane hasło: Nasze zdrowie w naszych rękach. Oznacza ono, że ludzie – jednostki i społeczności – mogą i powinni podejmować działania w zakresie zapobiegania chorobom oraz poprawy i wzmacniania swojego zdrowia. 

Definicja szkoły specjalnej promującej zdrowie

Szkoła specjalna promująca zdrowie to szkoła, która we współpracy z rodzicami uczniów i społecznością lokalną: systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu społeczności szkolnej, wspiera rozwój kompetencji uczniów i pracowników w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. 

Standardy szkoły specjalnej promującej zdrowie

  1. Koncepcja pracy szkoły, jej struktura, organizacja i warunki sprzyjają zdrowiu oraz uczestnictwu społeczności szkoły w realizacji działań w zakresie promocji zdrowia oraz skuteczności i długofa­lowości tych działań.
  2. Klimat społeczny szkoły sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników oraz rodziców uczniów.
  3. Szkoła prowadzi edukację zdrowotną uczniów i umożliwia im praktykowanie w codziennym życiu zachowań prozdrowotnych.
  4. Szkoła podejmuje działania w celu zwiększenia kompetencji pracowników i rodziców uczniów w zakresie dbałości o zdrowie oraz do prowadzenia edukacji zdrowotnej uczniów.

Ważnym, wprowadzonym do koncepcji SzPZ w Polsce w 2016 r., elementem standardów i modelu SzPZ jest uwzględnienie w niej działań na rzecz zdrowia i dobrego samopoczucia nauczycieli i innych pracowników szkoły. Dotychczas szkoły, w tym także SzPZ, koncentrowały się na zdrowiu uczniów. Wyniki licznych badań wskazują, że zdrowie i dobre samopoczucie pracowników szkoły, a zwłaszcza nauczycieli, jest – obok ich kompetencji zawodowych, osobistych i społecznych – jednym z podstawowych czynników wpływających na realizację zadań szkoły oraz efekty uczenia się uczniów i ich samopoczucie13. Na potrzebę uwzględnienia w SzPZ promocji zdrowia pracowników zwrócono uwagę w wielu krajach, a także w sieci SHE. Podkreślono także efekty ekonomiczne i społeczne takich działań (np. zmniejszenie absencji chorobowej, większa wydajność, zwiększenie satysfakcji z pracy) oraz rolę pracowników w modelowaniu pozytywnych zachowań zdrowotnych uczniów. Włączenie promocji zdrowia pracowników do działań SzPZ jest specyficzną cechą takiej szkoły, elementem odróżniającym ją od innych szkół. 

Co jest potrzebne do tworzenia i rozwoju szkoły specjalnej promującej zdrowie?

Tworzenie i rozwój SzPZ to nie działania akcyjne, ale proces wielu różnorodnych zmian, które wymagają zaangażowania całej społeczności szkoły i wspierania jej działań przez różne instytucje. Wdrażanie cało­ściowego podejścia do promocji zdrowia w szkole jest długotrwałe: w sieci SHE przyjmuje się, że efektów można spodziewać się po 5–7 latach.

 

Elementy potrzebne do tworzenia szkoły specjalnej promującej zdrowie

  1. Poznanie i zrozumienie koncepcji szkoły promującej zdrowie.
  2. Uczestnictwo i zaangażowanie społeczności szkolnej.
  3. Działalność szkolnego koordynatora ds. promocji zdrowia i zespołu promocji zdrowia.
  4. Planowanie działań i ich ewaluacja.
  5. Dążenie do powiązania działań w zakresie promocji zdrowia z podstawowymi celami oraz zada­niami szkoły.
  6. Współpraca z innymi placówkami specjalnymi, integracyjnymi i ogólnodostępnymi oraz społecz­nością lokalną. 

Uczestnictwo i zaangażowanie społeczności szkoły

Szkołę promującą zdrowie tworzy społeczność szkolna sama dla siebie. W tym procesie powinni uczest­niczyć wszyscy pracownicy pedagogiczni i niepedagogiczni oraz jak największa grupa rodziców uczniów. Ich udział jest niezbędny w diagnozowaniu problemów społeczności szkolnej i szkoły, wyborze priorytetów, planowaniu i realizacji działań oraz ocenie ich efektów. Dzięki temu będą czuli się oni autorami, „współwłaścicielami” wprowadzanych zmian. Kluczowe znaczenie ma uczestnictwo dyrektora szkoły i jego zastępcy/zastępców, którzy mają największy wpływ na kierunki, organizację pracy szkoły oraz jej program. Dyrektor odgrywa też kluczową rolę w motywowaniu pracowników do udziału w działaniach w zakresie promocji zdrowia i tworzeniu warunków do ich podejmowania.

Koordynator ds. promocji zdrowia

Koordynator pełni rolę przewodnika (lidera) we wprowadzaniu zmian, inicjuje i ułatwia ich dokonywanie, stwarza warunki do pracy przynoszącej sukcesy. Koordynator jest powoływany przez dyrektora szkoły w porozumieniu z członkami zespołu promocji zdrowia.

W naszej szkole rolę koordynatora pełni Pani Dyrektor Krystyna Miezio i Anna Domańska 

Zespół promocji zdrowia

Zespół promocji zdrowia współdziała ze szkolnym koordynatorem. W skład zespołu powinni wchodzić dobrowolnie zgłaszający się przedstawiciele wszystkich grup społeczności szkolnej, w tym: nauczyciele i inni pracownicy pedagogiczni (korzystnie jest, aby wśród członków zespołu był także członek dyrekcji); pracownicy niepedagogiczni,

pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania lub higienistka szkolna, zwana dalej pielęgniarką szkolną – jest konsultantem i doradcą medycznym dla zespołu i dyrekcji oraz łącznikiem między szkołą a placówkami ochrony zdrowia na danym terenie,

rodzice uczniów, osoby z samorządu lokalnego lub innej organizacji, które chcą być aktywne.

W naszej szkole są to: Anna Sękowska, Marzena Żachowska, Anetta Cieśla, Beata Krzykwa, Monika Dziąbkowska, Magda Minkiewicz oraz przedstawiciele Rady Rodziców, pracowników niepedagogicznych wraz z panią pielęgniarką.

Ponad to współpracujemy z wieloma instytucjami zajmującymi się ochroną zdrowia czy działalnością edukacyjną służącą zdrowiu. 

Tworzenie SzPZ wymaga systematycznego planowania działań, monitorowania ich przebiegu oraz spraw­dzania ich efektów. Pomaga to koncentrować się na rozwiązywaniu problemów priorytetowych, ograniczać nadmiar obciążeń i stresów. Jest to podstawowy warunek skuteczności działań. Systematyczne planowanie działań i ich ewaluacja jest specyficzną cechą SzPZ, odróżniającą ją od innych szkół. 

Tworzenie i rozwój SzPZ – wdrażanie całościowego podejścia do promocji zdrowia w szkole – polega na wprowadzaniu wielu zmian w różnych sferach funkcjonowania jednostek, społeczności szkolnej i szkoły jako instytucji. Nie są to pojedyncze innowacje, kolejny z wielu programów realizowanych w szkole, lecz działania systemowe, długotrwałe. Proces zmiany systemowej składa się z trzech etapów. Przejście przez te etapy powinno doprowadzić do pożądanego efektu, czyli wbudowania promocji zdrowia do „normalnej”, rutynowej działalności szkoły. 

Szkoły specjalne dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną tworzące SzPZ znajdujące się na danym terenie i/lub należące do sieci SzPZ powinny współpracować ze sobą: wymieniać doświadczenia, organi­zować wspólne spotkania i szkolenia. Warto rozważyć możliwość utworzenia w ramach sieci PPZ i SzPZ zespołu szkół specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, co mogłoby ułatwić im podej­mowanie wspólnych inicjatyw i projektów. Szkoły te powinny też współpracować z innymi placówkami zajmującymi się osobami z niepełnosprawnością intelektualną (np. przedszkolami oraz szkołami specjalnymi, integracyjnymi i ogólnodostępnymi, a także placówkami dla osób dorosłych z tą niepełnosprawnością). Ważne są też kontakty i współdziałanie z organizacjami działającymi w społeczności lokalnej, w której istnieje szkoła.

Współpraca ta może przyczynić się do zmiany postaw społecznych wobec osób z niepełnosprawnością intelektualną w danej społeczności oraz podejmowania działań służących zabezpieczeniu ich potrzeb i poprawie jakości życia. 

Jak tworzyć i rozwijać szkołę specjalną promującą zdrowie?

Tworzenie i rozwój SzPZ jest – jak już podkreślono – długotrwałym, wieloletnim procesem. Rozpoczyna się od przygotowania do podjęcia działań, po nim w kolejnych latach szkolnych realizowane są cykle działań składające się z czterech etapów:

  1. Diagnoza – w pierwszym roku diagnoza stanu wyjściowego, w kolejnych latach szkolnych diagnoza uaktualniona.
  2. Planowanie działań i ich ewaluacji.
  3. Działania – realizacja planu.
  4. Ewaluacja wyników działań (zaplanowanych na dany rok szkolny).

(dokumenty w dodatkowych załącznikach) 

Program Szkoła promująca zdrowie (SzPZ) to najdłużej trwające i wciąż rozwijające się w Europie i na innych kontynentach skoordynowane, systemowe, długofalowe i dobrowolne działania na rzecz zdrowia w szkole. W Polsce działania dla tworzenia SzPZ rozpoczęto w 1991 r. Polska była jednym z 4 krajów realizujących projekt pilotażowy SzPZ (1992–1995) i jednym z 7 pierwszych krajów przyjętych w 1992 r. do Europejskiej Sieci Szkół Promujących Zdrowie funkcjonującej od 2007 r. jako sieć Szkoły dla Zdrowia w Europie (Schools for Health in Europe – SHE)1. Do sieci tej należy obecnie 41 krajów2. Upowszechnianie koncepcji SzPZ rozpoczę­ło się w Polsce już w 1992 r. 

Od 2008 r. szkoły ogólnodostępne mogą się ubiegać o Krajowy Certyfikat Szkoła Promująca Zdrowie nada­wany przez Ministra Edukacji Narodowej. Dotychczasowa procedura nadawania tego certyfikatu uniemoż­liwiała uzyskanie go przez szkoły specjalne dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną. Wynikało to z braku narzędzi do autoewaluacji dostosowanych do specyfiki tych szkół. Wiele osób pracujących i/lub związanych z tymi szkołami od wielu lat zgłaszało potrzebę przygotowania narzędzi autoewaluacyjnych dostosowanych do ich potrzeb, zwracano uwagę na nierówne traktowanie i dyskryminację tych szkół.

Osoby wspierające pracę SzPZ były świadome tej nierówności, zwłaszcza że w sieci Szkoły dla Zdrowia w Europie przyjęto, że równość i włączanie należą do pięciu kluczowych wartości SzPZ. Zadanie opracowania standardów dla szkół specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną wydawało się jednak bardzo trudne ze względu na różnorodność zaburzeń rozwoju i zdrowia ich uczniów i ograniczone możliwości ich uczestnictwa w autoewaluacji. Przełomem w myśleniu o tym zadaniu było opracowanie i sprawdzenie przydatności standardów i narzędzi do autoewaluacji ich osiągania w przedszkolach, co umożliwiło im od 2018 r. ubieganie się o Krajowy Certyfikat Przedszkole Promujące Zdrowie (PPZ). W czasie prac nad koncepcją PPZ pojawiły się pomysły, które legły u podstaw koncepcji szkoły specjalnej promującej zdrowie dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną. 

Korzystano z : https://www.ore.edu.pl/2015/04/szkola-promujaca-zdrowie/

Artykuły